Houdt bestuurskunde zich wel bezig met besturen en met richting geven aan ontwikkelingen in de samenleving? Of is bestuurskunde niet meer dan een wijze van reageren op extreme situaties in onze pluriforme samenleving?

Deze maatschappelijke reactie van het bestuur wordt het meest zichtbaar in crisistijd. Het bestuur probeert dan de afstand te verkleinen tussen de ongewenste crisissituatie enerzijds en de normale situatie anderzijds.

Van richting geven is dus geen sprake. Bovendien is er in crisistijd geen tijd om de samenleving te sturen; het is zelfs omgekeerd. De maatschappij is sneller en verder op de hoogte van de crisissituatie dan het beleidsteam. De burgemeester kan daarom slechts feiten en geruchten ontkennen of bevestigen. Als de burgemeester al met crisisbeleid de maatschappij probeert te sturen, lukt dit niet.

In 1995 ‘stroomt’  tijdens de Hoogwatercrisis de westelijke Betuwe in korte tijd leeg, maar wordt het opvangbeleid aangepast. Aanvankelijk houdt men rekening met georganiseerde opvang voor een kwart van de inwoners, maar stelt men dit bij tot een twaalfde. En ook dit blijkt nog te hoog te zijn. Burgers regelen zelf opvang.

Ook als alarmsirenes afgaan, gaan ouders eerst hun kinderen ophalen en pas daarna naar binnen - zoals de overheid vraagt - om ramen en deuren te sluiten. Burgers kiezen hun eigen weg. Na een crisis richt de aandacht zich op de vraag: wat is er misgegaan? Burgers willen een schuldige zien, dus gehoorzaamt het bestuur door een onderzoek in te stellen. Bij maatschappelijke druk grijpt de gemeente de crisissituatie aan om politiek draagvlak te verwerven voor eventuele aanpak van structurele problemen die relevant waren vóór het ontstaan de crisis. Immers het (maatschappelijke) probleem is nà de crisis overduidelijk.

Stel aan burgers de vraag: wie is nu een goede crisisleider? Dan horen we de namen van bestuurders die niet alleen doen wat ze zelf nodig achten, maar vooral ook stilstaan bij de maatschappelijke stress en emoties.
Concluderend is het volgende te stellen: bestuurskunde is dus de kunst van het bestuur om zich zo goed mogelijk aan te passen aan de maatschappij. Besturen is aanpassen!

Door: Roy Johannink (op persoonlijke titel)