De kracht van de samenleving

In het decembernummer van het Magazine Nationale Veiligheid nemen redactieleden stellingname op het thema Zelfredzaamheid. ”Bij een echte ramp vlucht ik naar Frankrijk”, aldus Rob de Wijk. Ernst Brainich blijft zelfredzaam in Nieuw Zeeland en leert van de individuele voorbereiding van de Nieuw Zeelanders: “Zonder urgentiebesef, geen individuele preparatie.” Desondanks blijkt dat ook zonder preparatie burgers zelfredzaam zijnIn het decembernummer van het Magazine Nationale Veiligheid nemen redactieleden stellingname op het thema Zelfredzaamheid. ”Bij een echte ramp vlucht ik naar Frankrijk”, aldus Rob de Wijk. Ernst Brainich blijft zelfredzaam in Nieuw Zeeland en leert van de individuele voorbereiding van de Nieuw Zeelanders: “Zonder urgentiebesef, geen individuele preparatie.” Desondanks blijkt dat ook zonder preparatie burgers zelfredzaam zijn, aldus Ira Helsloot en Menno van Duin. Dit neemt niet weg dat urgentiebesef en dus de noodzaak om zelf-redzaam te zijn, is te stimuleren en te communiceren door beeldende voorlichting over specifieke risico’s vul-len beide heren elkaar aan.  Erwin Seydel gelooft ook in de veerkrachtige samenleving: “Mensen reageren ge-woon intuïtief als het nodig is”. “Vroeger was de zelfredzaamheid van de bevolking er gewoon”, bemerkt Erwin Muller. Arjen Boin is een andere mening toebedeeld: “In echte grote rampen kunnen burgers zich niet redden zonder hulp van buiten.” Hoe beleidsmakers burgers wel zelfredzamer kunnen maken is voor hem nog ondui-delijk. Astrid Scholtens geeft aan dat het huidige concept van overheidsmanagement dit in ieder geval niet is.

Het zijn slechts enkele commentaren van de redactieleden, maar ze  geven aan hoe divers er wordt gedacht over zelfredzaamheid. Waar niet over wordt gesproken is de vraag: Welke verandering in de loop van tijd is opgetreden in de zelfredzaamheid van burgers? En eveneens niet of zelfredzaamheid überhaupt een eenmans-actie is?
In 1989 begon Stichting Maatschappij, Veiligheid en Politie (SMVP) al met het achterhalen hoe ze het vermogen van mensen kon vergroten bij het vinden van een antwoord op wat zij zelf als onveilig ervaren; Het stimuleren van sociale zelfredzaamheid. Onderzoek laat zien dat de overheid met name ondersteuning kan en moet bieden wanneer mensen zelf niet weten hoe of wanneer het te gevaarlijk is om zelf iets te doen. Ook in de crisisbeheersing zijn ervaringen uit het verleden te geven die deze conclusie bevestigen. De zelfredzaamheid bij de evacuaties in de Betuwe rond het hoogwater in 1995 bleek uiteindelijk veel groter dan werd aangenomen. Alhoewel niet voor iedereen duidelijk was hoe ze moesten evacueren. Sommige mensen begonnen hele keu-kens in te laden, waarbij ze buizen en slangen van apparatuur doorknipten. Bij terugkomst verwachtte men dat de gemeente deze “schade” zou vergoeden. Een samenleving weet zich dus goed te redden, maar met de juiste aanwijzingen nog beter.
De focus van de overheid zou dus moeten zijn: op basis van welke ervaringen uit het verleden bieden we ondersteuning aan de samenleving? Ervaringen uit het verleden bieden dan misschien geen garantie voor de toekomst, maar laten wel zien dat bijvoorbeeld de sneeuwstorm van 1963 een ander effect had op de samenleving dan de sneeuwstormen van deze winter. Mensen waren destijds gewend aan strengere winters. De meeste mensen beschikten over een voorraad voor enkele dagen. Het sneeuwruimen werd in veel dorpen door inwoners zelf gedaan. Het is deze ‘oude’ kracht die een samenleving in crisis altijd - en dus nog steeds - bezit, maar welke vaak wordt onderschat.
De vraag is gerechtvaardigd hoe we deze kracht beter kunnen benutten? Als we zelfredzaamheid in de crisisbeheersing weer beschouwen als het vermogen van mensen bij het vinden van een antwoord op wat mensen zélf als onveilig ervaren, dan kan dit totale vermogen van de samenleving een grotere rol spelen dan momenteel wordt erkend.